Oost-Berlijns Dagboek

De laatste maanden van de DDR

Hier bestellen

De laatste stuiptrekkingen van de DDR. Een ooggetuigenverslag

Egbert Jacobs was ambassadeur in Oost-Berlijn op het moment dat in 1989 de Berlijnse Muur viel. Het was een revolutionaire episode waarin niet alleen de beide Duitslanden, maar zelfs Oost- en West-Europa uiteindelijk weer verbonden werden.

De wereld is sindsdien zo radicaal veranderd dat menigeen Das Leben der Anderen als fictie ziet. Toen Jacobs tussen maart 1989 en oktober 1990 dit dagboek bijhield was dat aanvankelijk echter nog barre realiteit.

Oost-Berlijns Dagboek, De laatste maanden van de DDR is een ooggetuigenverslag van de laatste stuiptrekkingen van communistisch Oost-Duitsland. Betrokken, maar ook met ironische distantie schrijft Jacobs over ‘Bürgerinitiative’, onderhandelingen tussen de grootmachten van toen, de slagvaardigheid van Helmut Kohl, de rol van Michaïl  Gorbatsjov en nog veel meer.

Een aantal fragmenten uit het boek:

Fragment 1: “Ab sofort. Unverzüglich”, sprak Günter Schabowski op de persconferentie van 9 november 1989 in Oost-Berlijn,toen hem de vraag werd gesteld wanneer de nieuwe reisregeling van kracht zou worden waarmee de vereiste voorafgaande toestemming om de DDR te verlaten zou vervallen. Drie woordjes, die de val van de Muur betekenden. En alles dat daarop volgde. Dit dagboek bevat mijn impressies uit die periode.

Fragment 2: Twee nachten Erfurt, een nacht Eisenach, beide nooit gebombardeerd tijdens de oorlog, dus in principe mooie historische steden (stadjes). Maar wat zou een klein beetje kapitalisme alles veel leuker, gezelliger en kleurrijker maken! Wittenberg bezocht, leuk, althans in principe leuk, marktplein, Rathaus, Stadtkirche, en uiteraard ook de beroemde Schloßkirche waar Luther op 31/10/1517 zijn 95| stellingen ‘annagelte’ en de Roomse Kerk gespleten werd. Machtige historie, enkele dagen eerder ook al in Eisenach beleefd, waar, op de Wartburg, Luther de Bijbel uit het Grieks in het Duits vertaalde. En waar wij toehoorden hoe een peloton Sovjetsoldaten op hun dagje vrij een voordracht kregen van een Oost-Duitse mevrouw op het thema Martin Luther in historisch-materialistische context. En dat nog vertaald ook, arme jongens, met hun puistjes en Centraal-Aziatische koppen. Het ging duidelijk het ene oor in en het andere uit.

Fragment 3: Overigens nog een typische ervaring: wij logeerden in een hotel in Eisenach. Dat bood plaats aan honderden gasten maar het was doods en verlaten. De eetzaal, ter grootte van een paar tennisbanen, was leeg. Toch weigerde de kelnerin onze dinerbestelling op te nemen, want we hadden niet gereserveerd. Ja, wel de kamers, maar niet de diners, en dat had wel gemoeten. Goed, na een half uur toch te eten gekregen. Toen wij opstonden kwam een groepje van 5 Fransen binnen. Zij waren protestanten op Lutherreise. De kelnerin sprak geen Frans, en de Fransen geen Duits, hier lag dus voor mij een schone taak. Deze keer hield de kelnerin voet bij stuk. De Fransen dropen af. Toen ze weg waren zei ik haar dat deze Fransen thuis natuurlijk nooit iets gunstigs over Eisenach zouden vertellen. Het kon haar duidelijk geen bal schelen.

Fragment 4: De man in de straat báált. Hij ergert zich aan de bij de Bondsrepubliek zo achterblijvende welvaart, en heeft geen boodschap aan de wetenschap dat ’t in Polen en de SU allemaal veel erger is. Hij ergert zich aan de primitieve propaganda waarmee hem verteld wordt hoe goed ie ’t eigenlijk heeft, hoe juist de koers is van de afgelopen 40 jaar, en hoe juist het is om op die koers door te gaan. Vooral dat laatste is bron van Unmut en Ärger, van balen en er-genoeg-van-hebben: de winds of change waaien met stormkracht over communistisch Europa, iedereen in de DDR wéét dat ook, maar de eigen leiding piekert niet over verandering. Althans niet openlijk. ’t Is een ogenschijnlijk paradoxale situatie: het aantal toegestane uitreizen naar de Bondsrepubliek stijgt jaarlijks, honderdduizenden Duitsers van beide zijden van de grens gaan jaarlijks bij elkaar op bezoek, de voorziening van consumptiegoederen wordt – met ups and downs – beter (aldus collega’s die een periode van jaren kunnen overzien) maar de ontevredenheid neemt toe. En wordt steeds ongeremder tot uitdrukking gebracht, ook voor de West-Duitse tv (waar natuurlijk ook de Stasi naar kijkt!).

Fragment 5: Ik ga maar weer eens voor de tv zitten, ’s avonds op 9 november, bij de wekelijkse persconferentie waar na een aantal routinemededelingen van regeringswege een journalist aan Politbureau-perschef Günter Schabowski vraagt wanneer de nieuwe Reisegesetzgebung ingaat, wat tot enige enige verwarring achter de tafel leidt; Schabowski had zijn briefing duidelijk niet goed gelezen. Maar hij herstelt zich, en zegt met een uitdrukking alsof er niets aan de hand is ‘Ab sofort. Unverzüglich’. De zaal journalisten stroomt snel leeg. Ik ga douchen. En ga wat lezen, ik zie morgen wel wat er van komt; vroeg naar bed. Plotseling hoor en zie ik vuurwerk. Ik schiet mijn kleren weer aan en stap in mijn auto om naar het centrum te gaan. Geen kans! De Bornholmer Strasse staat stamp-en-stampvol met mensen en auto’s (Trabi’s), op weg naar Grenzübergang Bornholmer Brücke. Ik ga te voet, met Alonso Alvarez de Toledo die ik in de massa tegenkom. Historie, historie! Ontspannen, opgetogen, tienduizenden mensen op de been, geen emoties (zoals weken eerder n.a.v. Hongarije en Praag), wel spontane, ongegeneerde blijheid en ‘Aufgenschlossenheit’. Het mensdom op z´n best, midden in de nacht, op deze ouderwetse ijzeren brug met klinknagels waar onderdoor nog wat S-Bahntreinen rijden om dit uur. De versperringen op dit spoorwegviaduct zijn naar de zijkanten geschoven. De massa’s van beide kanten houden rechts, sonnst wird’s chaotisch. Een Oost-Berlijner naast mij hurkt voor de witte streep die de grens markeert, zet zijn beide handen tegen zijn oren en hupt als een konijntje over de streep, ich hab es geschafft, ich hab es geschafft! Wat een nacht!

Fragment 6: De exodus neemt weliswaar af, maar de mensen blijven per 2000 per etmaal de DDR verlaten. Bovendien steekt plotseling de ‘Wiedervereinigungswind’ op in de demonstraties in Leipzig. Decennia lang zijn de mensen doodgegooid met de 1-mei leuze ‘Wir sind das Volk’. Toen was daar, een paar maanden geleden, de leuze ‘WIR sind das Volk’. En dan nu, opeens, een groot spandoek met ‘Wir sinds EIN Volk’. Een ander spandoek met ‘Einig Deutschland’. In Leipzig wordt het laatste taboe doorbroken in de politieke Aufbruch. Dat zat er eigenlijk toch wel in, in de stemming waarin het land nu verkeert blijft geen taboe meer onbesproken. En dus ook de Wiedervereinigung niet. In welke baan gaat deze discussie geleid worden, en door wie?

Fragment 7: De tweede, voor mij verrassende, externe invloed is die van de Joodse lobbies c.q. de Israëlische regering. De belangstelling van de DDR voor diplomatieke betrekkingen met Israël is al enige maanden oud, maar het komt er nu echt van, met de DDR in de vragende positie: betalen (ieder spreekt van $100 miljoen), officieel schuld bekennen, en dan waarschijnlijk – geheim – stoppen met wapenleveranties aan landen c.q. groepen in het Midden-Oosten die het op Israël gemunt hebben. De DDR, krap bij kas, lijkt er wat (veel) voor over te hebben. Waarom? De veronderstelling lijkt gewettigd dat de DDR verwacht via de Joodse band in Washington de hereniging te kunnen vertragen. In ieder geval sprak de West-Duitse rechtse pers (Die Welt) al dreigende woorden aan het adres van Israël dat het goed moet beseffen welk Duitsland eigenlijk zijn vriend is.

Fragment 8: Voorspellen blijft een hachelijke aangelegenheid in Duitse zaken, maar het zou mij niet verbazen als de Duitse aandacht de komende tien jaar zowel politiek als financieel in de eerste plaats naar binnen gericht zal zijn, op het verwerken van de Wiedervereinigung, op de wederopbouw van het oostelijke deel, op het voorkómen van een twee-standenmaatschappij. De Duitse machtsontplooiing naar buiten toe gaat zeker komen, dat is zo zeker als 2 x 2 = 4, maar niet gretig, geen ‘Platz an der Sonne’-retoriek, ook niet in eigentijdse vorm. De Duitse zetel in de VN-Veiligheidsraad? ‘We hebben op dit moment andere zorgen’ zegt Kohl, als reactie op Russische suggesties. De Amerikanen vragen om Duitse bemoeienis met de Golfcrisis, niet de Duitse binnenlandse politiek. De regering zegt bereid te zijn de Grondwet te veranderen in die zin dat Duitse militairen ook buiten Duitsland ingezet kunnen worden, maar dan alleen  in VN-verband.

Prijs boek: € 17,90
Paperback, 125 x 200 mm, 176 pagina’s
ISBN: 9789491363009
Direct bestelbaar via deze link

Prijs eboek: € 4,90
Direct bestelbaar via deze link

Bijgaand publiceren we een aantal foto’s die een toegevoegde waarde hebben bij lezing van Oost-Berlijns Dagboek door Egbert Jacobs. Ook plaatsen we een aantal links naar video’s die interessante achtergrond informatie bieden bij het boek. Uiteraard staat het u vrij om ons op de hoogte te brengen van andere interessante achtergrondartikelen.

Bijgaand het bijzondere videofragment waarin Günter Schabowski tijdens een persconferentie historische woorden spreekt.

Dit is een uitgebreider filmpje dat toewerkt naar de historische woorden van Günter Schabowski op de avond van 9 november 1989.