Witteveen stelt MIF voor

De oude meester wijst Keynesiaanse weg

Schermafbeelding 2013-08-02 om 14.18.28

Geef investeringsstoot om geld weer te laten rollen
Staat en pensioenfondsen moeten Maatschappelijk Investeringsfonds oprichten en miljarden in economie pompen

27 juli 2013 © Het Financieele Dagblad

JOHAN WITTEVEEN

PvdA-leider Diederik Samsom heeft onlangs een belangrijk inzicht uitgedragen: als tegenhanger van de nodig geachte € 6 mrd aan verdere bezuinigingen en belastingverhogingen moeten wij er ook voor zorgen dat de economie weer gaat groeien doordat in de particuliere sector meer wordt uitgegeven, zodat het geld weer gaat rollen.
Maar dat is natuurlijk niet gemakkelijk als de consumenten en bedrijven zwaarder worden belast, inkomstenstijgingen worden tegengegaan en zij worden aangemoedigd schulden terug te brengen. Dan worden zij door al deze overheidsmaatregelen welhaast gedwongen minder uit te geven. Dan rolt het geld niet en gaat de vicieuze cirkel van bezuinigingen en recessie voort en de schade voor onze economie door werkloosheid en faillissementen groeit. Er zijn dus concrete maatregelen nodig om groei te genereren.
Een mogelijkheid waarmee het kabinet al geruime tijd bezig is bestaat erin om de Nederlandse pensioenfondsen met hun geweldige — ook met behulp van fiscale faciliteiten — opgebouwde vermogens ertoe te bewegen pakketten aan woninghypotheken van de banken over te nemen. Dan zouden de banken weer ruimte krijgen om nieuwe kredieten aan particulieren en bedrijven te geven.
Maar dit plan stuit op de risico’s die de pensioenfondsen dan zouden lopen. zij vragen dus garanties van de overheid; en die overheid zou daartegenover een bijdrage van de banken vragen. Daarop schijnt het plan vast te lopen. In elk geval zou zo’n plan maar gedeeltelijk werken, want er moeten dan ook particulieren zijn die genoeg vertrouwen hebben om die kredieten op te nemen en te gebruiken.
Op het huidige dieptepunt hebben wij een veel sterkere impuls voor de groei nodig, die onafhankelijk is van de somberheid in de particuliere sector. Wij hebben investeringen nodig, die voor de gehele ontwikkeling van onze maatschappij van groot belang zijn. Daarvoor zou een Maatschappelijk Investeringsfonds (MIF) kunnen worden opgericht. Op basis van een kapitaalbijdrage in aandelen van de pensioenfondsen en van de overheid zouden de risico’s dan worden gedeeld.
De pensioenfondsen zouden een groot programma kunnen financieren, gericht op duurzaamheid door een sterke stimulering van zonne-energie. Zij zouden zonnepanelen op de daken van overheidsgebouwen kunnen aanbrengen, waarbij de elektriciteitsbesparing een redelijk rendement zou geven. Misschien zouden zij ook de bouw van scholen en ziekenhuizen kunnen financieren en — als de juiste figuur wordt gevonden— ook van woningen.
Tegelijkertijd zou de Staat garanties geven aan dit investeringsfonds voor de uitvoering van ons nieuwe Deltaplan voor de verdediging van onze kust en versterking van de rivierdijken. Dit is nodig in verband met de ons bedreigende stijging van de zeespiegel. Voor dat nieuwe Deltaplan zou van nu tot 2050 per jaar € 1,2 mrd tot € 1,6 mrd nodig zijn. Dit betekent in totaal voor de 36 jaar van nu tot 2050 een gemiddelde van € 1,4 mrd per jaar. Dit zal in totaal een bedrag van € 50 mrd zijn. Het MIF zou dit Deltaplan flink naar voren kunnen halen, waardoor wij eerder veilig zouden zijn, terwijl daardoor toekomstige begrotingen zouden worden ontlast. Het gunstige, bijzonder lage niveau van de rente schept hier mogelijkheden.
Deze investeringen zouden nu kunnen worden uitgevoerd zonder enige belasting van onze maatschappij en economie, omdat bij een rente van circa 2% en een prijsstijging van ruim 2% de rente in reële zin nul zou zijn. zo zouden wij van deze lage rente kunnen profiteren. Op die manier zou een investeringsstoot van € 10 mrd tot € 12 mrd aan de economie kunnen worden gegeven.
Daarvan zou waarschijnlijk in de huidige recessie door een stijging van de belastingopbrengst en verminderingvan de werkloosheidsuitkeringen — ook rekening houdende met het feit dat een deel van het bedrag naar het buitenland afvloeit — toch 40% of € 4 mrd tot € 5 mrd in de begroting terugvloeien. De kosten voor de rente van de leningen die het MIF zou opnemen, zouden daartegenover in het niet vallen, evenals de bijdrage van de Staat aan de financiering van het MIF. Zo zou de schuldquote geleidelijk kunnen dalen, omdat het nationaal product sterker stijgt en de schuld met een kleiner begrotingstekort juist minder. Zo’n fors extra investeringsprogramma zal ook psychologisch een gunstige invloed hebben. Wanneer duidelijk wordt dat de conjunctuur de weg omhoog inslaat, kan de somberheid van de afgelopen jaren worden doorbroken en kan het vertrouwen terugkeren, zodat inderdaad het geld weer gaat rollen. De regering kan dus zo’n programma met volle overtuiging in Brussel naar voren brengen als een idee dat ook in de eurozone in aangepaste vormen tot meer groei zou kunnen leiden. Het zou voor ons land in het bijzonder passen, omdat ons grote betalingsbalansoverschot van 11% bbp er alle ruimte voor geeft en zelfs als een stap naar beter evenwicht in de eurozone bijzonder gewenst zou zijn. Dr. H.J. Witteveen is oud-minister van Financiën en oud-directeur van het Internationaal Monetair Fonds. Vorig jaar publiceerde hij zijn autobiografie ‘De magie van harmonie’. Een uitgebreid interview met hem naar aanleiding van het verschijnen van dat boek staat in het FD van 1 september 2012.